Katarakt Nedir?
Gözün içinde, ışığın retina üzerine odaklanmasına yardımcı olan doğal bir mercek bulunur. Bu merceğin normalde saydam olması gerekir. Katarakt, doğal merceğin zamanla bulanıklaşmasıdır. Bulanıklık arttıkça ışık göz içinde düzgün biçimde odaklanamaz ve görme kalitesi azalabilir.
Katarakt en sık yaşla ilişkili değişiklikler sonucunda görülür. Bununla birlikte göz travması, bazı göz hastalıkları, diyabet, uzun süreli bazı ilaçların kullanımı ve daha önce geçirilmiş göz cerrahileri gibi durumlar da katarakt gelişimiyle ilişkili olabilir.
Katarakt Belirtileri Nelerdir?
Kataraktın oluşturduğu yakınmalar kişiden kişiye değişebilir ve çoğu zaman yavaş ilerler. Görmedeki değişiklikler başlangıçta yalnızca belirli koşullarda fark edilebilir.
- Bulanık, puslu veya mat görme
- Gece görüşünde zorlanma
- Farlar ve parlak ışıklar karşısında kamaşma veya ışık hassasiyeti
- Renkleri daha soluk ya da sarımsı görme
- Okumak için daha güçlü aydınlatmaya ihtiyaç duyma
- Tek gözde çift veya gölgeli görme
- Gözlük numarasının daha sık değişmesi
Bu belirtiler yalnızca katarakta özgü değildir. Benzer yakınmalar farklı göz hastalıklarında da görülebileceği için tanı, göz hastalıkları uzmanının muayenesiyle konur.
Katarakt Tanısı ve Değerlendirme Süreci
Katarakt tanısında yalnızca mercekteki bulanıklığın varlığına değil, bu değişikliğin kişinin görme fonksiyonunu ve günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğine de bakılır.
Göz muayenesinde görme keskinliği ve kırma kusuru değerlendirilebilir; biyomikroskopla gözün ön segmenti incelenebilir ve göz bebeği büyütülerek retina ile görme siniri kontrol edilebilir. Gerektiğinde göz tansiyonu ve başka tamamlayıcı ölçümler de değerlendirmeye eklenebilir.
Ameliyat planlanıyorsa göz içi lensin gücünü hesaplamak için gözün uzunluğu ve korneanın eğriliği gibi ölçümler yapılır. Lens seçimi, gözün anatomik özellikleri, eşlik eden göz hastalıkları ve kişinin görsel ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek planlanır.
Katarakt Ameliyatı Ne Zaman Değerlendirilir?
Katarakt saptanması, her hastada hemen ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Hafif kataraktlarda görme ihtiyacı bir süre uygun gözlük düzenlemesi ve takip ile karşılanabilir.
Ameliyat kararı genellikle kataraktın okuma, araç kullanma, çalışma, televizyon izleme veya günlük aktiviteleri belirgin biçimde zorlaştırdığı durumlarda gündeme gelir. Karar; hastanın yakınmaları, muayene bulguları, diğer göz hastalıkları ve beklenen görsel kazanım birlikte değerlendirilerek verilir.
Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Katarakt ameliyatında amaç, saydamlığını kaybetmiş doğal merceği gözden çıkarmak ve yerine yapay bir göz içi lensi yerleştirmektir. Günümüzde ameliyat çoğunlukla küçük kesilerden gerçekleştirilen tekniklerle uygulanır.
Yaygın kullanılan fakoemülsifikasyon yönteminde bulanık mercek materyali ultrason enerjisi yardımıyla parçalanarak gözden uzaklaştırılır. Ardından daha önce ölçümleri yapılmış olan göz içi lens, merceğin doğal kapsülü içine yerleştirilir.
Anestezi yöntemi, ameliyatın ayrıntıları ve hastanede kalış süreci kişinin klinik durumuna göre değişebilir. Katarakt ameliyatları çoğu hastada günübirlik olarak planlanabilse de nihai yaklaşım göz cerrahının değerlendirmesine göre belirlenir.
Her cerrahi girişimde olduğu gibi katarakt ameliyatında da enfeksiyon, göz içi iltihap, kanama, retina ile ilgili sorunlar veya göz içi lensin konumuyla ilişkili komplikasyonlar gelişebilir. Kişisel riskler ameliyat öncesinde hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Göz İçi Lens Seçenekleri
Katarakt ameliyatında çıkarılan doğal merceğin yerine göz içi lens (IOL) yerleştirilir. Lenslerin odak özellikleri birbirinden farklı olabilir.
Monofokal lensler genellikle tek bir mesafede net görmeyi hedefler. Torik lensler uygun hastalarda korneal astigmatizmanın düzeltilmesine yardımcı olmak amacıyla değerlendirilebilir. Birden fazla odak mesafesini hedefleyen lens seçenekleri de bulunur; ancak her lens tipi her göz için uygun değildir.
Lens seçimi yapılırken kornea yapısı, retina ve görme sinirinin durumu, astigmatizma, diğer göz hastalıkları, kişinin mesleği ve yakın-uzak görme beklentileri dikkate alınır. Ameliyat sonrasında da bazı kişiler yakın veya uzak için gözlüğe ihtiyaç duyabilir.
Katarakt Ameliyatı Sonrası Süreç
Ameliyat sonrasında hekim tarafından reçete edilen göz damlalarının önerilen şekilde kullanılması ve planlanan kontrollere gidilmesi önemlidir. İlk günlerde görmede dalgalanma, hafif batma veya ışığa karşı hassasiyet görülebilir.
İyileşme döneminde gözü ovuşturmamak, doğrudan su ve sabun temasından kaçınmak ve hekim izin verene kadar ağır egzersiz, yüzme veya benzeri aktiviteleri ertelemek gerekebilir. Araç kullanmaya dönüş zamanı da görme düzeyi ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Ameliyat sonrasında ani görme azalması, giderek artan şiddetli ağrı, belirgin kızarıklık, yeni başlayan yoğun ışık çakmaları veya uçuşmalar ya da görüş alanında perde-gölge hissi gelişirse gecikmeden göz hekimi değerlendirmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Katarakt ameliyatı ne zaman yapılmalıdır?
Ameliyat için tek bir görme düzeyi veya herkes için geçerli sabit bir zaman yoktur. Genellikle katarakt günlük yaşamı ve kişinin ihtiyaç duyduğu görme kalitesini anlamlı şekilde etkilediğinde ameliyat değerlendirilir. Karar, göz muayenesi ve kişinin beklentileri birlikte ele alınarak verilir.
Katarakt ameliyatında hangi göz içi lens kullanılır?
Lens seçimi kişiye özeldir. Göz ölçümleri, astigmatizma, kornea ve retina durumu, eşlik eden göz hastalıkları ve kişinin uzak-yakın görme beklentileri değerlendirilir. Bu nedenle tek bir lens tipi herkes için en iyi seçenek değildir.
Katarakt ameliyatından sonra tekrar katarakt olur mu?
Ameliyatta bulanık doğal mercek çıkarıldığı için aynı katarakt yeniden oluşmaz. Ancak ameliyattan aylar veya yıllar sonra göz içi lensi taşıyan arka kapsülde bulanıklık gelişebilir. Arka kapsül opasifikasyonu adı verilen bu durum kataraktın geri gelmesi değildir ve uygun hastalarda lazerle tedavi edilebilir.
Katarakt ameliyatından sonra gözlük gerekir mi?
Gözlük ihtiyacı seçilen göz içi lensin özelliklerine, kişinin göz yapısına ve hedeflenen kırma sonucuna göre değişir. Bazı hastalar özellikle yakın okuma veya belirli mesafeler için ameliyat sonrasında da gözlük kullanabilir.
Katarakt ameliyatı sonrası görme ne zaman netleşir?
Birçok kişide görme ilk günler içinde belirgin şekilde iyileşmeye başlayabilir; ancak gözün tam iyileşmesi birkaç hafta sürebilir. İyileşme hızı kişiye, ameliyatın özelliklerine ve eşlik eden göz hastalıklarına göre farklılık gösterebilir.
KAYNAKLAR
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Sağlık durumunuzla ilgili değerlendirme için hekime başvurunuz.
